Citizen Kane (1941)

Βαθμολογία 10/10

Ο μεγαλοεπιχειρηματίας Τσαρλς Φόρστερ Κέιν αφήνει την τελευταία του πνοή, μόνος κι έρημος, στον αχανή  και χλιδάτο πύργο του 'Ζάναντου. Η τελευταία του λέξη ήταν "Rosebud", ενώ από το χέρι του έπεσε και έσπασε μία μικρή κρυστάλλινη μπάλα που αν την ανακινούσες, έριχνε χιόνι πάνω σε μία μικρή καλύβα. Κανείς δεν γνωρίζει τι σήμαινε η λέξη...Ένας δημοσιογράφος για να συμπληρώσει το επικήδειο ρεπορτάζ για τον Κέιν, αρχίζει να ερευνά το παρελθόν του μεγάλου κροίσου, συναντώντας 4 άτομα-κλειδιά για τη ζωή του.

Μία από τις καλύτερες κλασσικές ταινίας και για πολλούς ίσως η καλύτερη στην ιστορία του κινηματογράφου. Κι αυτό για πολλούς και διάφορους λόγους. Καταρχήν, ο Όρσον Γουέλς (μόλις 25 ετών τότε) γράφει, σκηνοθετεί και πρωταγωνιστεί σε μια ταινία σταθμό τόσο για τις επαναστατικές σκηνοθετικές μεθόδους της όσο και για την διαχρονικότητα των μηνύματων. Συμβολικά καδραρίσματα και πλάνα, οπτικές γωνίες που αλληγορικά δείχνουν την πτώση ή την ήττα του Κέιν, η αχανής έκταση του ψυχρού πύργου σε αντιδιαστολή με τον 'μικρό΄άνθρωπο που χάνεται στους διαδρόμους και στα δωμάτια του. Όπως πχ η καταπληκτική αυτή σκηνή, με τους 'πολλαπλούς' Κέιν ή εκείνη που βλέπουμε 'σκηνή μέσα στην σκηνή', δηλαδή ως πρώτο πλάνο τους γονείς του Κέιν και ως δεύτερο, έξω από το παράθυρο, τον μικρό Κέιν να παίζει με το χιόνι.

Έτσι, λοιπόν, ο μικρός Κέιν στέλνεται από τους γονείς του στην πόλη, για να σπουδάσει και να κάνει μια καλύτερη ζωή. Ξεκινά ως νέος με ιδεολογία, πάθος για ζωή και όρεξη να βοηθήσει αυτούς που έχουν ανάγκη, τον εργάτη, τον φτωχό, τις κατώτερες τάξεις. Γίνεται ιδιοκτήτης μιας μικρής και ασήμαντης εφημερίδας, του 'Νεουορκέζου Ερευνητή΄ και την μετατρέπει στην μεγαλύτερη εφημερίδα της πόλης στηριζόμενος στην ιδέα ότι 'The news goes on for 24 hours a day'. Σιγά σιγά, αποκτά φήμη και αναγνώριση, χρήμα και ανέσεις. Αποφασίζει να συμμετάσχει στην πολιτική όμως ηττάται. Ένα καυστικό σχόλιο του Γουέλς πάνω στον 'βρώμικο' κόσμο της πολιτικής και στα παιχνίδια και τους εκβιασμούς που στύνονται. Αργότερα, παντρεύεται με την δεύτερη σύζυγό του, Σούζαν Αλεξάντερ, ατάλαντη μεν, σοπράνο δε. Ο Κέιν θέλει πάσει θυσία να την κάνει τραγουδίστρια της όπερας και παρά τις αρνητικές κριτικές, πληρώνει δασκάλους και της χτίζει μέχρι και δική της όπερα. Πολύ αργότερα, στο σημείο του χωρισμού τους, η Σούζαν θα του πει ότι της έδωσε τα πάντα αλλά τίποτα δικό του, τίποτα από τον εαυτό του. Δηλαδή είχε ό,τι υλικό ζητούσε, αλλά αληθινή αγάπη δεν της έδωσε ποτέ. Η πτώση του Κέιν αρχίζει από την στιγμή που χωρίζει με τη Σούζαν. Μένει μόνος στον ψυχρό και απέραντο πύργο του, ένα πολυτελέστατο οίκημα με όλες τις ανέσεις. Γεμάτο αγάλματα και αντικείμενα που μένουν ακόμα στο κουτί τους, με έναν ιδιοκτήτη που γερνά και χάνεται στην αχανή έκτασή του...

Ο Κέιν παρουσιάζεται σαν ένας άνθρωπος εγωιστής και αλαζόνας που παρασύρεται από τη μέθη του υλισμού και του πλούτου. Όλα όσα πίστευε έχουν δόσει τη θέση τους σε μία ακόρεστη επιθυμία για υλικά αγαθά. Αυτό που θέλει όμως είναι να τον αγαπούν. Να τον αγαπούν με τους δικούς του όρους: 'Love! You don't love anybody! Me or anybody else! You want to be loved - that's all you want! I'm Charles Foster Kane. Whatever you want - just name it and it's yours! Only love me! Don't expect me to love you'. Ζητά απεγνωσμένα κάτι που έχασε πολύ μικρός, που όμως είναι αδύνατον να επανακτήσει: την γονεϊκή αγάπη. Είναι δύσκολο γι'αυτόν να δώσει λίγο από τον εαυτό του γιατί αισθάνεται απροστάτευτος, εκτεθειμένος στους άλλους...Ωστόσο, κάνει ένα σημαντικό λάθος: η αληθινή αγάπη στις σχέσεις δεν κερδίζεται ούτε με χρήματα ούτε με υλικά αγαθά. Και φτάνουμε στο τέλος όπου οι δημοσιογράφοι τελικά δεν μαθαίνουν ποτέ τι σήμαινε το Rosebud. Μία συνομωτική ματιά από τον Όρσον Γουέλς: η κατασκευή των δημόσιων προσώπων μένει ημιτελής, ενώ μόνο ο θεατής έχει την ευκαιρία να μάθει πραγματικά την αλήθεια...Ο κόσμος που διψά για κουτσομπολιό, οι δημοσιογράφοι που καιροσκοπούν να γραπώσουν στοιχεία για την προσωπική ζωή των ατόμων δεν θα μάθουν ποτέ. Ο Γουέλς αγαπά τον Κέιν και του δίνει έτσι την λύτρωση. Τα αχρησιμοποιήτα αντικείμενα που κοσμούσαν παγερά τον πύργο χάνονται στις φλόγες, ενώ μαύρος πυκνός καπνός αναβλύζει από την καμινάδα. Η κάμερα ζουμάρει σε μία ξύλινη σανίδα. "Rosebud" λέει. Μπουμπούκι. Το έλκηθρο που συμβόλιζε την παιδική του ηλικία, την αθωότητα που τόσο απότομα του την άρπαξαν...ποιοί; οι γονείς του, το καπιταλιστικό πλουτοπαραγωγικό σύστημα; η διαβρωτική εξουσία; τα υλικά αγαθά; Το μπουμπούκι αφήνεται στις φλόγες ενώ η κάμερα απομακρύνεται από τον σκοτεινό πύργο 'Ζαναντού' εστιάζοντας στην πινακίδα 'Απαγορεύεται η είσοδος'.