Τοπίο στην ομίχλη (1988)

Υπόθεση:

Η Βούλα κι ο Αλέξανδρος είναι δυο παιδιά, αδέλφια, που ο πατέρας τους δουλεύει μετανάστης στη Γερμανία. Αυτή, τουλάχιστον, είναι η απάντηση που τους δίνει η μητέρα τους όταν εκείνα τον αναζητούν. Μια μέρα, επιβιβάζονται σ' ένα τρένο που νομίζουν ότι θα τους μεταφέρει στη Γερμανία. Το ταξίδι τους δε φαίνεται να πραγματοποιείται. Ο προορισμός απομακρύνεται όσο τα παιδιά εμπλέκονται σε μια διαρκή αντιπαράθεση με την πραγματικότητα, που τους «καθυστερεί» σε διάφορους ενδιάμεσους σταθμούς κατά μήκος της χώρας. Μετά από μια σκληρή περιπλάνηση στη ζωή και την ενηλικίωση, θα φτάσουν σ' εκείνο το σύνορο, πέρα απ' το οποίο πιστεύουν ότι θα βρουν τελικά έναν πατέρα, που αντιπροσωπεύει γι' αυτά μια ελπίδα. Αν, μετά την έρημη και παρακμασμένη χώρα που διέτρεξαν, υπάρχει η «Γερμανία» πέρα απ' αυτό το σύνορο, τότε υπάρχει ελπίδα τα παιδιά να βρουν μόνα τους το δρόμο για να βγουν απ΄ τον δικό μας χαοτικό κόσμο. (πηγή)

Σχόλια: 
Πάντα τραβούσε την προσοχή μου ο συμβολισμός στην Τέχνη και συνήθως με ιντριγκάρει η απο-κωδικοποιήση των εικόνων-συμβόλων, αν και τις περισσότερες φορές η πολλή ανάλυση τελικά καταφέρνει μόνο να "κουράσει" και να "φύγει" από τον στόχο της. Όπως και να'χει, το "Τοπίο στην Ομίχλη" του πρόσφατα αποθανόντος Θεόδωρου Αγγελόπουλου έχει αρκετή δόση συμβολισμού και ποιητικής προσέγγισης στο θέμα και στοιχεία σουρρεαλισμού. .

Η άποψή μου; Αριστουργηματική ταινία. Είναι ένα μικρό διαμαντάκι low-budget, με αξιέπαινους μικρούς (ηλικιακά) πρωταγωνιστές, με εξαιρετική σκηνοθεσία που σε μαγνητίζει, με εικόνες που κόβουν την ανάσα. Και τόση μα τόση ειλικρίνεια και μια γλυκόπικρη αναφορά στο θέμα της ενηλικίωσης και στο "ταξίδι" του ανθρώπου. 
Είναι αυτό το ταξίδι, ένα τρένο, σταθμοί, περιπέτεια, περιπλάνηση, ομίχλη, βροχή, πρόσωπα που μας χαράσσουν και μας γεννούν συναισθήματα, άλλα που περνούν αδιάφορα μπροστά μας σαν θίασοι περιπλανώμενοι που κάνουν την παράστασή τους και φεύγουν...
Και οι προορισμοί, μας λέει ο Αγγελόπουλος; Τα τοπία πίσω από την ομίχλη; Υπάρχουν τελικά; Μπορούν να πραγματοποιηθούν ή θα παραμείνουν όνειρα, ουτοπίες; Ας δανειστώ τα λόγια ενός [άλλου] ποιητή: "Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος, γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις." 
Μπορεί οι "Γερμανίες" να αποδειχτούν ψέματα, να μην φτάσεις ποτέ. Μπορεί να φτάσεις εκεί αλλά δεν θα είσαι ο ίδιος. Θα σε έχει αλλάξει το ταξίδι.
Έτσι και τα δύο παιδιά βιώνουν αυτή την μύηση στον κόσμο των μεγάλων ο οποίος επιδιώκει να τους αποσπασπάσει την παιδικότητα και την αθωότητα. "Δεν υπάρχει πατέρας. Δεν είναι στην Γερμανία". Όλα είναι ψέματα, το όνειρο, ο προορισμός δεν υπάρχει. Μόνο ομίχλη. Ένα παχύ στρώμα ομίχλης που δεν σε αφήνει να δεις τι κρύβεται πίσω. Είναι δυνατόν; Πώς θα δούμε πίσω από την ομίχλη; Το δέντρο υπάρχει στ'αλήθεια;

Εικόνες-Πρόσωπα: Σύμβολα στα χέρια του ποιητή

1. Το περίφημο "χέρι": Ένα τεραστίων διαστάσεων χέρι αναδύεται από την θάλασσα και σύντομα εξυψώνεται στον ουρανό από ένα ελικόπτερο. Ο δείκτης του χεριού όμως είναι σπασμένος και όπως ανεβαίνει δίνει την εντύπωση ότι σκίζει και ξεπροβάλλει μέσα από τον ουρανό.
   Η συγκεκριμένη σκηνή μου θύμισε δύο άλλα έργα Τέχνης και κατά την άποψή μου νομίζω ότι πρόκειται για μια αναφορά στον Θεό και την Μοίρα. Κινηματογραφικά, αξίζει να θυμηθεί κανείς το opening της "Dolce Vita" του Federico Fellini όπου ένα άγαλμα του Χριστού μεταφέρεται από ένα ελικόπτερο πάνω από την πόλη. Εικαστικά, θα μπορούσε κανείς να φέρει στο νου τον διάσημο πίνακα του Μιχαήλ Αγγέλου όπου περιγράφεται η δημιουργία και πνοή ζωής του Θεού στον Αδάμ κατά τη δημιουργία.
   Τι μπορεί να σημαίνουν όλα αυτά; Με δεδομένο ότι η σκηνή παίζει σε ένα συγκεκριμένο σημείο στο έργο όπου οι πρωταγωνιστές πρέπει να πάρουν αποφασιστικά ένα δρόμο πιθανόν να αναφέρεται στο ότι ο άνθρωπος είναι μόνος του να πάρει τις αποφάσεις. Κανείς και καμία "ανώτερη δύναμη" δεν θα του δείξει τι να κάνει. 
2. Ορέστης: Ο συγκεκριμένος ήρωας είναι πολύ ενδιαφέρων από την άποψη ότι κατά κάποιον τρόπο γίνεται το "υποκατάστατο" του πατέρα των παιδιών αλλά είναι ταυτόχρονα προστάτης, φίλος, αλλά και ερωτικό πρόσωπο για το κορίτσι. Ο Ορέστης φαίνεται ότι ισορροπεί ανάμεσα σε δυο κόσμους: αυτόν των "μεγάλων" και εκείνον των παιδιών. Και φαίνεται ότι διαλέγει πού θα μείνει όταν αφήνει τον θίασο (σημαντικό το ότι αποτελείται από γέρους και λιγομίλητους, σαν ψεύτικες κούκλες) λέγοντας ότι δεν θα μείνει να δει κηδεία...Μεταφορικά, το παιδί που πρέπει να αφήσουμε να ζήσει μέσα μας ακόμα κι όταν μεγαλώσουμε.

Εν ολίγοις, νομίζω ότι η ταινία έχει γίνει πλέον από τις αγαπημένες μου.  (10/10)